رفع اتصال برق سه فاز و عیبیابی مشکلات برق سه فاز
اولین سوال : برق سه فاز چیه؟
شاید برای شما هم این سوال پیش اومده باشه که اصلا برق سهفاز چی هست و برای چی باید برق سهفاز وجود داشته باشه و یا مثلا چه کاربردی داره.
ببینید دوستان توی نیروگاه، برق توسط یکسری ژنراتور تولید میشه. حالا بسته به نوع نیروگاهی که وجود داره مثلا نیروگاه برق آبی، راه آبی رو که پشت سد جمع شده توسط دریچههایی باز میکنن که این آب با فشار خیلی زیادی که داره پروانههای یک توربین یا همون ژنراتور رو میچرخونه و این حرکت دوار باعث ایجاد یک میدان الکتریکی میشه که این میدان الکتریکی به واسطهی سه سیمپیچ که با هم 120 درجه اختلاف فاز دارن و روی استاتور توربین مستقر هستن و سیمپیچهای تعبیه شده روی رتور توربین یا همون محوری که پروانه بهش وصله و داره میچرخه تولید میشه و از هر کدوم از این سه سیمپیچ روی استاتور یک فاز بیرون میاد و چون استاتور ما سه سیمپیچ داره در واقع توربین ما داره سهتا فاز تولید میکنه که این سهتا فاز با هم دیگه 120 درجه اختلاف فاز دارن. سخت بود ولی فکر مکینم تونسته باشین بفهمین که برق سه فاز از کجا میاد و چجوری تولید میشه.
این برق تولید شده همون برق سه فازی هست که ما استفاده میکنیم؟
خیر، این برق سهفاز تولید شده توسط ژنراتور ممکنه که یک ولتاژ خیلی خیلی زیادی داشته باشه و بخاطر همین پستهای برق فشارقویایی وجود دارن که سطح ولتاژ برق تولید شده رو توسط یکسری ترانسفورماتورها (مبدل های انرژِی) کاهش میدن و این روند ادامه داره تا سطح ولتاژ به مقداری برسه که مصرفکنندهها بتونن ازش استفاده کنن.
حالا ممکنه براتون این سوال پیش اومده باشه که پس برق تکفاز چجوری تولید میشه!
برق تکفاز، یک فاز از همون سهتا فازی هست که توسط ژنراتور تولید شده بود و ما با استفاده از یک سیم نول میتونیم توی خونههامون و یا هر جای دیگه بعنوان برق تکفاز ازش استفاده کنیم.
سیم نول چیست؟
سیم نول یک نقطهی خنثی هست که در پستهای برق به زمین متصل میشه. در واقع سیم نول اومده تا یک اختلاف پتانسیل با سیم فاز ایجاد کنه تا ما بتونیم از انرژی برق به صورت تکفاز استفاده کنیم.
نکته : جالبه که بدونین ما در سیستمهایی که با برق سهفاز کار میکنن دیگه احتیاجی به سیم نول نداریم چون همون اختلاف فاز 120 درجه بین فازها، این اختلاف پتانسیلی که گفتم رو ایجاد میکنن.
مصارف برق سه فاز کجاست؟
از برق سهفاز بیشتر در مصارف صنعتی استفاده میشه، چرا؟ چون اغلب کارخانهجات و کارگاههای صنعتی توی خط تولیدشون از الکتروموتور استفاده میکنن و این الکتروموتورها برای تغذیه نیاز به برق سهفاز دارن.
کاربرد برق سه فاز در منازل مسکونی چیست؟
برق سهفاز در مصارف خانگی زیاد کاربردی نداره مگر برای دو مورد : 1. تغذیهی آسانسور 2. راهاندازی پمپهای آب داخل ساختمان.
ممکنه بگین ولی ما توی تابلو برق ساختمونمون کنتور سهفاز داریم پس اون برای چیه؟!
ببینید توی مجتمعهای مسکونی با تعداد واحدهای زیاد و یا مثلا توی واحدهای تجاری که ممکنه برق زیادی مصرف کنن، ما باید از برق سهفاز استفاده کنیم ولی با این تفاوت نسبت به مصارف صنعتی که باید این سهتا فاز رو تقسیم کنیم بین مصرفکنندههامون تا روی یک فاز بار زیادی افتاده نشه، چرا؟
اگر ما از یک فاز بیش از ظرفیتی که داره جریان بکشیم ممکنه مشکلاتی مثل آتشسوزی، آب شدن سیمها، بروز اتصالی و یا پریدن مدام فیوز مینیاتوری پیش بیاد.
کجا از برق سه فاز در منازل مسونی استفاده میشه؟
توی مجتمعهای بزرگ مسکونی و تجاری از برق سهفاز و یک نول استفاده میکنیم. به این ترتیب که هر فاز از این سهفاز رو به یک قسمت از ساختمان تخصیص میدیم که همهی بار روی دوش یک فاز نیوفته و همونطور که قبلا هم اشاره کردم ممکنه توی ساختمانهای کوچیک برای آسانسور و یا پمپهای آب و یا حتی برای برق مشاعات ساختمان از برق سهفاز هم استفاده بشه.
کاربرد برق سه فاز در صنعت و کارخانه ها چیست؟
توی کارخانهها و کارگاهها الکتروموتورهایی هستن که از برق سهفاز استفاده میکنن و برق سهفاز مستقیم به این الکتروموتورها متصل میشه و چون خود این الکتروموتورها دارای سه سیمپیچ با زاویهی مکانی 120 درجه هستن و برق سهفاز ما هم توسط توربین با سه سیمپیچ و اختلاف فاز 120 درجه تولید شده، به راحتی میتونه الکتروموتور مارو راهاندازی کنه. پس ما در وسایل صنعتی از برق سهفاز بطور مستقیم استفاده میکنیم.
نکته : اختلاف پتانسیل بین یک فاز و نول 220 ولت هست.(برق تک فاز)
اختلاف پتانسیل بین دو فاز در سیستم سهفاز 380 ولت هست.(برق سه فاز)
خطر برق گرفتگی برق سه فاز سه برابر خطر برق گرفتگی تک فاز
دوستان نکتهایی که باید خیلی بهش توجه کنین اینه که برق گرفتگی توی برق تکفاز خیلی خطرناکه و حتی ممکنه که منجر به مرگ بشه حالا شما توی برق سهفاز این خطر رو ضربدر سه بکن. این بدین معنیه که خطر برق گرفتگی توی برق سهفاز سه برابر خطر برق گرفتگی توی برق تکفازه.
پس خواهشا اگه تخصصی توی این زمینه ندارین و یا حتی خیلی کم از برق و برقکاری سر در میارین سمت برق سهفاز نرین و اگه مشکلی توی برق سهفاز براتون پیش اومد حتما با یک متخصص برق برقکار ماهر یا تکنسین برق با تجربه در میون بذارین.
عیب های مرسوم برق سه فاز
عمده مشکلاتی که توی برق سهفاز رخ میده اعم از اتصالیها و یا قطعیها در مصارف خانگی و شهری میتونه قطع شدن یکی از فازها، که به اصطلاح دو فاز شدن برق بهش میگن باشه و یا برخورد دو فاز از فازهای سهفاز به هم و یا برخورد هر سهفاز به هم دیگه که بدترین نوع اتصالی هست اتفاق بیوفته که اگر وسایل و تجهیزات ایمنی مثل (کنترل فازها،استابلایزرها،کنترل جریانها و...) در سیستم به کار برده نشده باشه حتما باعث سوختن و یا خراب شدن وسیلهایی که داره با برق سهفاز کار میکنه میشه.
پس صد در صد برای مصرف کنندههای سهفاز باید تابلویی در نظر گرفته بشه که این ادوات و تجهیزات داخلش قرار بگیره تا موجب خسارت به اموال نشه.
حالا میخوام در این بخش به انواع اتصالیهایی که ممکنه توی برق سهفاز رخ بده توضیحات مختصری بدم تا بهتر متوجه موضوع بشین.
اتصالی ممکنه به دلایلی توی شبکه برق سهفاز مثل اضافه ولتاژ ناشی از صاعقه و یا رعد و برق، عوامل خارجی مثل برخورد یک شیئ به هادیها و یا حتی برخورد حیوانات به سیمها و یا مثلا پوسیدگی و خراب شدن عایق هادیها توسط عواملی مثل رطوبت، حرارت و یا خوردگی رخ بده و بروز این اتصالیها ممکنه باعث آب شدن قسمت عایق هادیها و یا چسبیدن و جوش خوردن دو هادی به هم و در آخر ایجاد آتشسوزی و خطر برق گرفتگی بشه.
انواع اتصالیهایی که ممکنه توی شبکه برق سهفاز رخ بده :
- اتصالی دو تا فاز از سه فاز به هم : اصطلاح دوفاز شدن، در این اتصالی ممکنه دوتا از فازهای برق سهفاز به هم برخورد کنن و موجب جرقه زدن و پریدن کلید مینیاتوری بشن.
- اتصالی سهتا فاز به هم : این اتصالی خطرناکترین و شدیدترین نوع اتصالی در برق سهفاز هست و ممکنه که به زمین هم برخورد کنن پس باید خیلی مراقب این نوع اتصالی باشید که اتفاق نیوفته.
- اتصالی دوتا از فازها به هم و به زمین : در این اتصالی دوتا از فازها ممکنه به هم بچسبن و با هم به زمین برخورد کنن. منظور از زمین میتونه هر چیزی باشه مثلا بدنهی تابلو برق و یا هر جسم دیگه و یا حتی بدن انسان.
- اتصال یکی از فازها به زمین : این اتصالی در برق سهفاز هیچ تفاوتی با اتصالی در برق تکفاز نداره و بیشترین و مرسوم ترین اتصالی از همین نوع هست.
حالا اگر به هر دلیلی یکی از این اتصالیها براتون رخ بده باید با یک کارشناس در این زمینه مشورت کنین و ازش کمک بخوایین. چون برق سهفاز بسیار خطرناکه و با هیچکسی شوخی نداره.
در آخر امیدوارم این مقاله مورد توجه و نگاه شما بازدیدکنندهی عزیز سایت برقکارآن قرار گرفته باشه و تونسته باشین ازش نهایت استفاده رو ببرین.
خوشحال میشم با بیان نظراتتون مارو در تیم تحریریهی سایت برقکارآن کمک و یاری کنین.